‘Een sportevenement als het WK is juíst het podium voor politieke actie’

FOTO HANS PETERS/ANEFO - Protestactie van Neerlands Hoop

 (links Bram Vermeulen en rechts Freek de Jonge) tegen deelname 

van het Nederlandse elftal aan het WK voetbal in Argentinië in 1978.

Moet Nederland het WK boycotten of niet? De geschiedenis leert dat sport júíst politiek is, volgens Jurryt van de Vooren.

"Ik kan in m’n achtertuin wel met een regenboogarmbandje gaan staan,
maar dat zien alleen de buren"

"Sport is nooit neutraal, 

ook al omdat de keus wél deel te nemen een politiek signaal is"

22 Jan 2026 - NRC

Juliët Boogaard 

AMSTERDAM - In 1936 daalde Adolf Hitler en de voorzitter van het Olympisch Comité gezamenlijk de trap van het Olympiastadion in Berlijn-Charlottenburg af. Veertig jaar eerder, op 25 maart 1896, begon de eerste editie van de Olympische Spelen in Athene – 75 jaar na het begin van de Griekse opstand tegen het Ottomaanse rijk. In 1961 speelde Nederland een WK-kwalificatieduel tegen de DDR. Nederland, alsook de Verenigde Naties, erkende de DDR destijds nog niet – de voetbalbonden wel.

Sportevenementen zijn politiek. Althans: niet het schoppen of slaan tegen een bal, slagen maken in een zwembad of het zwieren op een ijsbaan. Maar de organisatie eromheen is dat wél en is dat ook altijd geweest, zegt sporthistoricus Jurryt van de Vooren, die eerder de Bosatlas van het Nederlandse voetbal publiceerde. De beslissing wel deel te nemen aan zo’n evenement is net zo politiek als de keus dat niet te doen.

Dat laatste komt alleen een stuk minder vaak voor. Al is de roep erom vrijwel altijd aanwezig, laat de geschiedenis van grote sportevenementen zien. Van der Vooren: „Ruim honderd jaar geleden, in 1924, riepen de Finnen al tevergeefs op tot een boycot van de Olympische Spelen in Parijs, vanwege een conflict met Frankrijk. In 1978 wilden sommigen, onder leiding van cabaretiers Freek de Jonge en Bram Vermeulen, afzien van het WK in Argentinië vanwege de militaire dictatuur. En, recenter: in 2022 klonk de roep om een boycot van het WK in Qatar nadat bleek dat arbeidsmigranten er dood van de steigers vielen.”

Ook nu, in aanloop naar het WK mannenvoetbal aankomende zomer in Mexico, Canada en de Verenigde Staten, is een Nederlandse petitie om dat toernooi te boycotten „vanwege het gewelddadige terreurbeleid van president Donald Trump tegen onschuldige migranten” al ruim 116.000 keer ondertekend. Voorzitter van voetbalbond KNVB Frank Paauw reageerde dinsdagavond dat een boycot „tot nu toe” niet aan de orde is: „Zolang de politiek geen politiek bedrijft, doen wij ook niet aan politiek.”

Opvallend is dat Paauw een boycot dus niet uitsluit, al benadrukt hij ook dat de KNVB „een voetbalorganisatie” is. Maar volgens Van der Vooren is dat maar deel van het verhaal.

Is zo’n beslissing wel aan een voetbalorganisatie?

„Ja. Daarom moest ik een beetje lachen om de petitie: daarin wordt de Nederlandse regering gemaand Oranje niet mee te laten voetballen. Maar het is de KNVB die een elftal stuurt, niet de regering. Bestuurders en politici hebben dat zelf ook lang niet altijd helder: in 1980 wilde premier Dries van Agt in navolging van de VS de Olympische

Spelen in Moskou boycotten, vanwege de inval in Afghanistan. De sporters gaan niet, zei hij. Hij had alleen niet door dat dat niet zijn beslissing was, het Nederlands Olympisch Comité (NOC) liet de keus aan de atleten zelf en een deel ging toch. Van Agt was razend, maar hij kon ze niet tegenhouden. Overigens bleek later dat de Amerikanen de Spelen vooral boycotten omdat het de goedkoopste manier was Moskou schade te berokkenen.”

Is een sportevenement het juiste podium voor politieke acties?

„Bij uitstek. Er wordt een podium neergelegd waar de hele wereld naar kijkt. Ik kan in m’n achtertuin wel met een regenboogarmbandje gaan staan, maar dat zien alleen de buren. Zo’n mega-evenement katalyseert, het vergroot maatschappelijke problemen en maakt ze extra zichtbaar. Zit je als treinmachinist in een moeilijke caoonderhandeling terwijl jouw land het wereldkampioenschap voetbal organiseert, heb je een prachtig wapen in handen: staken tijdens de openingsceremonie.”

Van Qatar. FOTO GETTY IMAGESAanvoerder Lionel Messi krijgt de Wereldbeker uit handen van emir Tamim bin Hamad al-Thani Er was veel controverse rond het WK van 2022 vanwege uitbuiting van arbeidsmigranten.

„Trump legt zelf ontzettend veel gewicht op dit WK, bijvoorbeeld door zichzelf als voorzitter van de Amerikaanse organisatie te benoemen. Elke tegenstander begrijpt dan ook: alles wat hier mislukt, straalt op hem af. Dáár moet ik zijn – of juist niet.”

Sterk signaal dus, wegblijven?

„Ik ben doorgaans geen voorstander van een boycot. In 1956 besloot het NOC op het laatste moment niet mee te doen aan de Olympische Spelen in Australië, omdat Rusland meedeed. Het was vlak na de Russische inval in Hongarije. Vier Nederlandse atleten waren reeds in Melbourne en kregen een telegram dat ze onmiddellijk moesten terugkeren. Een van hen was zwemster Puck van Duyne-Brouwer, die haar kinderwens had uitgesteld om deel te kunnen nemen aan deze Spelen. Ik heb veel van de sporters destijds gesproken; het werd de allergrootste frustratie uit hun leven. Ook met deze oproep geldt dat je vooral de voetballers treft. Die zaten nog op de basisschool toen het besluit werd genomen dit WK in de VS te houden.”

Daartegenover staat dan dat het een flinke smet op het toernooi van Trump is als meerdere grote teams niet meedoen, toch?

„Als het op een bepaalde manier gaat wel ja. Dat wil zeggen: met meerdere landen en op het laatste moment. Niet twee of drie maanden van tevoren, want dan is er genoeg tijd om andere landen in te vliegen. Maar doe je dit één of twee weken van tevoren, dan vallen er gaten in de schema’s. Alhoewel: in 1992 werd door de Verenigde Naties een resolutie aangenomen dat Joegoslavië niet meer mocht meedoen aan internationale sportevenementen, slechts elf dagen voor het EK in Zweden. Zelfs toen kon Denemarken gauw ingevlogen worden als plaatsvervanger.”

„Ik zou me eerder richten op organisaties om zo’n evenement heen dan op de spelers. De FIFA, de KNVB, de UEFA, grote sponsoren. Dat kan een taak van maatschappelijke organisaties als Amnesty, de FNV of Human Rights Watch zijn, dat zij campagnes opzetten tégen die sponsoren. Als zo’n sponsor daardoor een half miljard aan imagoschade verwacht en zich vlak van tevoren terugtrekt, heeft dat meer invloed dan wanneer Nederland niet meedoet – een grote sponsor is minder vervangbaar dan een elftal.

„Die maatschappelijke organisaties kunnen ook de banden met bonden verbreken – zoals het Nobelcomité in 2015 met de FIFA deed. In aanloop naar het WK in Qatar werden talloze gesprekken gevoerd tussen ngo’s en de KNVB. Er was uiteindelijk veel gedoe rondom de OneLove-campagne, met de regenboogband, en nu heeft de bond besloten zich op de wereldtitel te willen richten en niet meer op dat soort acties.”

In 2022 pleitte u voor een verplaatsing van het WK. Zou u dat nu ook een gepaste oplossing vinden?

„Ik zou het zeer gepast vinden als de FIFA besluit dat alleen Canada en Mexico het toernooi nog mogen organiseren. Maar dat is wel heel ver weg van de realiteit.

„Landen uitsluiten of toernooien boycotten zijn negatieve acties – een groot sportevenement leent zich juist ook voor positieve acties. In 2022 liet ondernemer Gerard Arink bewust voetbalshirts in Nepal maken, om daar meer werkgelegenheid te creëren zodat minder mensen gedwongen aan Qatarese stadions moesten werken met gevaar voor eigen leven.”

Destijds klonk ook het ‘tegengeluid’ dat sport neutraal en dus apolitiek zou moeten zijn. En ook nu pleit de Franse sportminister ervoor sport en politiek gescheiden te houden.

„Dat bestaat dus niet. Sport is nooit neutraal, alleen al omdat de keus wel deel te nemen een politiek signaal is. Het grappige is: dat adagium, dat sport neutraal is, is best modern. De sporttradities daarvoor waren uitgesproken politiek. In 1908 waren er de Katholieke Atletische Spelen in Vaticaanstad; in 1931 was er de socialistische Arbeidersolympiade in Wenen. Er waren ook fascistische sporten en er was een protestantse sportcultuur. Sport wás een politiek statement. Dat we nu doen alsof dat niet meer zo is, betekent dat we ons niet meer mogen uitspreken en dus eigenlijk dat we veroordeeld zijn tot het kiezen van de kant van de machthebber.”