Nieuwe Oranje van coach Xavi: risicovoller, directer, frisser maar ook nog onberekenbaar

FOTO KOEN VAN WEEL/ANP

Bondscoach Xavi Hernández, zondagavond in Eindhoven, 

tijdens de wedstrijd tegen Servië.

Het is duidelijk dat de renovatie van Oranje onder bondscoach Xavi nog maar net begonnen is. De nieuwe, aanvallende intenties zijn zichtbaar, maar de ploeg is nog bijzonder wisselvallig. Vier interlands in vier thema’s.

6 Oct 2026 - NRC

Steven Verseput en Joost Pijpker 

EINDHOVEN - In zijn eerste periode als bondscoach van Oranje probeerde Xavi Hernández meteen te renoveren en experimenteren. Hij passeerde de topscorer aller tijden, blies de interlandcarrière van een uit beeld geraakte middenvelder nieuw leven in, gooide het middenveld radicaal om voor het zware uitduel tegen Griekenland en paste zondagavond in Eindhoven de verdediging aan tegen Servië door Virgil van Dijk in zijn honderdste interland rechts in plaats van op zijn vaste positie links centraal te zetten. Saai waren de wedstrijden door al die veranderingen zelden.

In de vier Nations League-duels in elf dagen toonde het Nederlands elftal verschillende gezichten. Het spel oogde regelmatig veelbelovend, maar te vaak was het ook kwetsbaar en wisselvallig. De laatste wedstrijd in de reeks was ronduit chaotisch: een benauwde 2-1 zege op Servië in Eindhoven. Dat volgt op een gelijkspel tegen Duitsland (1-1) en Griekenland (2-2) en een zege in Belgrado (2-1) op Servië. „Het is een aardig begin”, zei Xavi zondagavond laat. „Maar we moeten op veel onderdelen verbeteren.”

Wat zijn de belangrijkste conclusies bij de start van Xavi?

Nederland als clubteam

De aanval van Oranje lijkt voorbij, zondagavond tegen Servië in Eindhoven in de zevende minuut. Een verdediger doorziet het passje van rechteraanvaller Crysencio Summerville op spits Mexx Meerdink, Servië bouwt links achterin op. Dit zijn situaties waar Xavi zijn aanvallers óók op beoordeelt: hoe snel en in welke mate zetten zij druk? Meerdink sprint meteen terug en herovert de bal na drie seconden alweer op Aleksandar Stankovic: zo creëert Oranje opnieuw een beloftevolle situatie.

Het is een groot aspect in de speelwijze van Xavi. Die wil dominant, offensief voetbal, met agressieve druk op de tegenstander. Dat is de „verandering” die hij wil zien, na jaren waarin Oranje defensief behoudend was en aanvallend vaak voorspelbaar. „We zullen initiatief nemen, we zullen proberen op de helft van de tegenstander te spelen”, zei hij bij aanvang van deze interlandperiode. „We zullen verdedigend moedig zijn.”

Meer dan zijn voorganger, de pragmatische Ronald Koeman, wil Xavi Oranje laten spelen als een clubteam: in een herkenbare progressieve speelstijl. Dat vereist een feilloze afstemming tussen spelers, die automatismen moeten opbouwen in trainingen en wedstrijden. Bij nationale teams is er veel minder tijd te trainen en zijn er veel minder duels. Dat maakt de keuze van Xavi voor een veeleisende speelwijze niet zonder risico.

Cruciaal in zijn speelstijl is dat aanvallers veel druk uitoefenen op de opbouw van de tegenstander. Zo wil Xavi de opponent geen ademruimte geven. Op dat onderdeel is progressie te zien, blijkt uit cijfers van databureau Opta.

De ploeg onderschept vaker dan de afgelopen jaren de bal ‘hoog’ op het veld – de definitie van een een zogeheten ‘high turnover’ is een balverovering binnen veertig meter van het vijandelijke doel. Gemiddeld heeft Oranje onder Xavi 10,5 keer per duel zo’n high turnover, tegen 9,7 (eerste periode Koeman) en 8,8 (tweede periode Koeman). Het is kenmerkend voor het pressingvoetbal dat Xavi voor ogen heeft.

FOTO KOEN VAN WEEL/ANP

Joey Veerman in de wedstrijd tegen Duitsland, op 24 september.

Veerman meteen waardevol

Aan de rand van het trainingsveld in Zeist noemde Joey Veerman zichzelf „een blij man”. Eindelijk was hij, na twee jaar afwezigheid, weer opgeroepen voor het Nederlands elftal. „Een nieuw begin”, zei hij voor de camera ESPN. Over die twee voorgaande jaren wilde hij het niet hebben. „Waarom zou ik terugkijken? Dat heeft geen enkele zin.”

Vergeten is de tijd waarin de vorige bondscoach, Koeman, hem niet meer selecteerde, en suggereerde dat er iets mankeerde aan Veermans „karakter”. Waarin zijn optreden tegen Oostenrijk, op het EK van 2024, hem bleef achtervolgen. Het was een ontgoocheling geweest: 29 balcontacten, 16 keer balverlies, en een wisselbeurt na een half uur spelen.

Koemans opvolger Xavi had hem met een frisse blik bekeken en hem medio september toch weer bij de groep gehaald. „I like him”, zei de Catalaan, toen hij werd gevraagd om uitleg. „Technisch is hij top, en in onze opbouw en manier van spelen kan hij van grote waarde zijn.” Zeker nu Frenkie de Jong en Jerdy Schouten, de geijkte controleurs van Oranje, zijn uitgeschakeld door blessures.

In Xavi’s eerste interland, tegen Duitsland, komt Veerman na een klein uur het veld in, niet als controleur maar hoger op het middenveld. Toch is zijn invloed meteen zichtbaar: binnen drie minuten snijdt hij met een pass dwars door de Duitse linies. Binnen de beperkte tijd die hij heeft creëert Veerman vier kansen, noteert databureau Opta, meer dan alle andere spelers op het veld.

Uit tegen Servië promoveert Xavi de middenvelder tot basisspeler, nu wel laag op het middenveld. Vrijwel voortdurend loopt het spel via hem: als aanspeelpunt voor teamgenoten, de opbouw vlot kan verplaatsen in een andere richting. In Belgrado komt Veerman tot 135 balcontacten, meer dan elke andere middenvelder van Oranje in de laatste twaalf jaar. Tegen Griekenland benadert hij dat aantal opnieuw.

Waardoor hij opvalt zijn niet alleen de hoeveelheid contacten, maar ook wat Veerman ermee doet. Met zijn verfijnde traptechniek zoekt hij vaker de weg naar voren dan De Jong, Tijjani Reijnders of Ryan Gravenberch, en vindt hij openingen in kleine ruimtes. In zijn eerste vier interlands onder Xavi creëert hij 5 kansen per 90 minuten, becijferde Opta: drie tot vijf keer meer dan De Jong, Reijnders en Gravenberch gemiddeld in de laatste twee jaar.

Het stelt de nieuwe bondscoach voor een lastige keuze: hoe verder als straks Frenkie de Jong terugkeert van zijn blessure? Blijft hij ook vertrouwen op Veerman, die door zijn nonchalance soms ook kansen kan weggeven, zoals bijvoorbeeld gebeurde uit bij Servië en Griekenland? En wie verdwijnt er in dat geval naar de bank?

Verdedigen met meer risico

De rust nadert, als Teun Koopmeiners er zondagavond nog maar eens een sprintje uitperst. Hij duikt op tussen de centrale verdedigers van Servië, en snelt dan door naar de achterlijn, waar hij de bal voorgeeft. Op de rand van het strafschopgebied is het Virgil van Dijk die hem op zijn schoen neemt – een aanval uitgevoerd door twee centrale verdedigers. Zonder succes overigens: het schot wordt geblokt.

Toch valt het moment op, omdat het toont hoezeer de verdediging van Oranje zich in de eerste vier wedstrijden onder een nieuwe bondscoach op nieuw terrein begeeft. Niet zelden staat de laatste lijn een meter of zestig van het eigen doel – heel anders dan onder Koeman, waar de verdediging behoudender speelde. En centrale verdedigers zelden met de bal aan de voet de weg naar voren zochten.

Xavi ziet verdedigers juist als een extra wapen. Tegen Duitsland, en uit bij Servië, is het bijvoorbeeld rechtsachter Denzel Dumfries die regelmatig tussen de aanvallers staat, in een poging daar een overtal te creëren. Op bezoek bij Griekenland doet centrale verdediger Jurriën Timber dat, en zondag dus Koopmeiners, die Timber in het hart van de defensie vervangt.

Die energieke, aanvalslustige aanpak heeft voordelen. Oranje drukt tegenstanders terug, zet ze vaker buitenspel. Maar hij kent ook grote kwetsbaarheden: flinke delen van de wedstrijd staat Oranje achterin één-opéén, waar Koeman altijd een verdediger overhield om rugdekking te geven. Verliest iemand een duel, zoals Dumfries donderdag in aanloop naar het eerste doelpunt van Griekenland, dan ligt de weg naar het doel vaak open.

Het vereist ook afstemming en precieze timing, blijkt meteen tegen Duitsland. Dumfries jaagt daar door op de rechterflank, in de verwachting dat Jan Paul van Hecke – die wedstrijd rechter centrale verdediger – doorstapt op de tegenstander die hij op de flank achterlaat. Van Hecke aarzelt meermaals, en komt dan te laat – met gevaarlijke uitbraken tot gevolg. „Je moet daar gevoel bij krijgen”, zegt Dumfries er na afloop over. „Dat kan niet in één wedstrijd.”

De vele meters in de rug zijn in zulke situaties een extra risico, vooral tegen teams met explosieve aanvallers. Dat blijkt tegen Griekenland, als Dumfries halverwege de eerste helft een kopduel verliest, en Timber kort daarop uitglijdt. Van Dijk heeft dan nog de kans om aanvaller Fotis Ioannidis, die verder van het doel staat dan de Oranje-aanvoerder, af te stoppen. Maar met zijn 35 jaar ontbreekt het Van Dijk aan de snelheid om het gat te dichten, met de 1-0 tot gevolg.

Vernieuwen van de aanval

Mexx Meerdink ziet Brian Brobbey na een half uur strompelen tegen Duitsland, in de Johan Cruijff Arena. „Zal het nu al gebeuren?”, denkt de 23-jarige spits van AZ. Vier dagen eerder zat hij iets te eten in een restaurant met zijn vriendin en zaakwaarnemer, toen de teammanager van Oranje belde. „Dat kon maar een ding betekenen, ik moest me melden in Zeist”, zegt Meerdink terugblikkend. Hij vervangt de geblesseerde Donyell Malen. Een vakantie naar Ibiza, hij zou de volgende dag vliegen, moet hij annuleren.

Eigenlijk vindt Meerdink zich na een mindere periode niet goed genoeg voor Oranje, waarvoor hij zijn debuut nog moet maken. Hij zegt dit op de dag dat hij het telefoontje uit Zeist krijgt, op zondag 20 september na AZ-Telstar. „Ik heb het nu niet verdiend”, vertelt hij tegen De Telegraaf.

Maar Xavi wil Meerdink een kans geven, nadat Koeman hem een jaar geleden al eens opriep (toen viel hij af met een blessure). Zijn eerste week bij Oranje gaat razendsnel. Enerzijds geniet Meerdink van de kwaliteit van de spelers die hij normaal alleen op tv ziet – én van de „passie” van de bondscoach. Tegelijkertijd werkt hij aan zijn spel. Met spitsentrainer Ruud van Nistelrooij kijkt hij wedstrijdbeelden van AZ terug: hoe hij zich beter kan positioneren, hoe hij belangrijk kan zijn als aanspeelpunt, hoe hij verdedigers van zich af kan houden.

De entree van Meerdink laat zien dat Xavi de aanvalslinie vernieuwt. Waar zijn voorganger lang vasthield aan topscorer aller tijden Memphis Depay en vaste pinchhitter Wout Weghorst, doorbreekt Xavi die hiërarchie. Of Depay onder hem nog wordt opgeroepen, houdt Xavi in het midden. In de volgende interlandperiode in november „komt er een andere lijst” met internationals, zegt hij. De deur staat nog altijd open, benadrukt hij.

Behalve Meerdink krijgt de andere debutant, linksbuiten Ruben van Bommel (22) van PSV, volop speeltijd. En wanneer eerste spits Brobbey wegvalt met een blessure, wordt Joshua Zirkzee (25) verrassend opgeroepen. De aanvaller speelt nauwelijks bij zijn club Manchester United en was lang uit beeld bij Oranje.

„Ik zit momenteel in een bubbel”, zegt Meerdink, vorige week zondag in Belgrado. Hij heeft net twee keer gescoord in de moeizame 2-1 zege op Servië: de eerste uit een strafschop, de tweede met een fraaie diagonale schuiver. „Ik heb alle vertrouwen in mezelf”, zegt hij, een week nadat hij zich nog niet klaar vond voor Oranje. Tegen Duitsland viel die andere Oranje-debutant, Van Bommel, al op tegen Duitsland met een schitterende assist op Cody Gakpo. Xavi is blij met ze. Zo prijst hij de agressieve pressie die Meerdink uitoefent op verdedigers.

Maar dat beiden nog niet constant genoeg zijn, wordt ook duidelijk. Tegen Griekenland is Meerdink vrijwel onzichtbaar, hij heeft het moeilijk tegen de ervaren verdediger Konstantinos Mavropanos. En Van Bommel geeft een beroerde terugspeelbal waar een tegengoal uit valt. Beiden worden voortijdig gewisseld. Invaller Zirkzee heeft een goede techniek en combineert makkelijk maar mist vaak geslepenheid voor het doel.

Zo probeert Xavi de aanval te renoveren met nieuwe, opkomende spelers met potentie, maar wordt hij ook geconfronteerd met de beperkingen in deze linie. Voorbeeld is de slechte aanname van Meerdink bij een kansrijke dieptepass van Ryan Gravenberch, kort voor rust zondagavond in Eindhoven tegen Servië. Een misser met gevolgen: in de pauze wordt Meerdink vervangen door Zirkzee. Die tikt vervolgens de winnende 2-1 binnen.