WK VOETBAL - Op WK-tribunes komt Congolese revolutionair Lumumba weer tot leven

FOTO AFP - De Congolese supporter Michel Nkuka Mboladinga brengt voorafgaand aan het 

WK-duel tussen Colombia en de Democratische Republiek Congo een eerbetoon aan Patrice Lumumba, de vermoorde eerste premier van Congo, door roerloos te blijven staan.

Als levend standbeeld trekt Michel Nkuka Mboladinga de aandacht tijdens dit WK. Het is een eerbetoon aan de eerste premier van onafhankelijk Congo, de antikoloniale verzetsheld Patrice Lumumba. „Hopelijk zoeken Amerikanen die dit zo schattig vinden, ook d

Lumumba’s pleidooi voor werkelijke Afrikaanse soevereiniteit blijft een bron van grote zorg

1 Jul 2026 - NRC

Naïm Derbali 

AMSTERDAM - Het liefst viert Michel Nkuka Mboladinga (49) zijn land in stilte. Roerloos staat hij op een sokkel, gewikkeld in de Congolese vlag: borst naar voren, rechterarm de lucht in, handpalm open en de blik strak vooruit. Het is woensdagavond en de tribunes van het Estadio Guadalajara in de gelijknamige Mexicaanse stad vormen zijn decor tijdens de WK-wedstrijd tussen de Congo en Colombia. Om hem heen golft de tribune zoals een tribune dat doet: gezang, gejuich, rijen die opveren bij iedere fraaie baltoets.

Daartussen is Mboladinga een atypisch rustpunt. Zijn felrode colbert steekt scherp af tegen zijn hemelsblauwe pantalon. De houding die Mboladinga aanneemt, is die van een standbeeld dat meer dan tienduizend kilometer verderop over de Congolese hoofdstad Kinshasa uitkijkt. Dat van de vermoorde antikoloniale verzetsheld Patrice Lumumba. En dat negentig minuten lang.

De gelijkenis helpt: fysiek komt Mboladinga akelig dicht in de buurt van de man aan die hij weer tot leven brengt. Zijn bijnaam, ‘Lumumba Vea’, betekent zoveel als ‘Lumumba leeft’. Met zijn eerbetoon aan de allereerste premier van onafhankelijk Congo werd Mboladinga tijdens de Afrika Cup vorig najaar in Marokko een internetsensatie. Ook op het huidige WK groeit hij uit tot een supportersfenomeen.

Mboladinga’s hommage raakt aan een behoefte om Lumumba naar het heden te halen. „Hij is voor ons [Congolezen] een symbool van waardigheid en vrijheid”, vertelt Mboladinga in een telefonisch interview, dat na welgeteld acht minuten wordt afgebroken en overgenomen door zijn zaakwaarnemer – hij heeft inmiddels sponsordeals met deodorantmerken. „Een bron van Congolese trots. Hij heeft ons de onafhankelijkheid gegeven.”

Mboladinga reisde naar verluidt op verzoek van de spelers mee naar Mexico. Les Léopards spelen voor het eerst sinds 1974 op een WK. In Atlanta spelen ze vanavond de zestiende finale tegen Engeland. Omdat de Amerikaanse hem geen visum toekenden moet Mboladinga voor de tweede keer op rij de wedstrijd. Nochtans had hij zijn kleuren al uitgekozen: „een gele broek, een blauw kostuum, een rood hemd en een gele das”.

Mboladinga, die van de Congolese overheid een diplomatiek paspoort kreeg als ambassadeur sport en cultuur, moest vanwege ebola-restricties de openingswedstrijd missen. Zelf had hij eerder tegen TV5Monde gezegd dat hij op dit WK opnieuw wilde uitpakken. Hij zou er stáán, hij zou weer „boum ” maken.

WK-debuut

Die droge vanzelfsprekendheid presenteert Mboladinga vaker in interviews. De nederlaag in de tweede wedstrijd tegen Colombia afgelopen week daargelaten, kon hij zich zijn WK-start nauwelijks beter voorstellen. Zéker voor een debuut, blikt hij enkele dagen later terug. Mboladinga ziet zichzelf niet als toeschouwer, maar als deelnemer. „Ik heb gepresteerd. Het ging geweldig. C’était merveilleux.”

Tijdens de Afrika Cup telden Congolese media dat hij in totaal 438 minuten in zijn houding had gestaan. Maar Mboladinga ziet het niet als uithoudingsproef of mentale krachttoer. De arm omhoog, het lichaam in de houding, negentig minuten lang: voor hem is het routine. Mboladinga zegt het dagelijks „te trainen”, minstens negentig, soms 120 minuten – hij moet rekening houden met verlengingen. „Ik heb ervaring”, zegt hij, „en doe het nu sinds 2013. Waar ik ook ben, ik repeteer. Ook hier, in mijn hotelkamer voor de spiegel. Ik doe gewoon mijn werk.”

De man aan wie Mboladinga elke wedstrijd opnieuw gestalte geeft, Patrice Lumumba (1925-1961), werd eind jaren vijftig een van de gezichten van de Congolese bevrijdingsstrijd en de panafrikaanse bevrijdingsgedachte. Ook na de afgedwongen onafhankelijkheid van België en zijn benoeming tot premier in 1960 bleef zijn pleidooi voor werkelijke Afrikaanse soevereiniteit een grote bron van zorg in Brussel, Washington en bij hun Congolese bondgenoten.

De latere president Joseph Mobutu, toen legerkolonel, zette hem met hulp van België politiek buitenspel en begin 1961 werd de toen 35-jarige Lumumba gemarteld en geëxecuteerd onder toeziend oog van Belgische officieren. Een overgebleven tand, meegenomen door een Belgische politiecommissaris nadat Lumumba’s lichaam in zuur was opgelost, gaf de Belgische staat pas in 2022 aan zijn familie terug.

FOTO REUTERS - Michel Nkuka Mboladinga tijdens het Congolese volkslied met het 

silence-on-tue-gebaar vóór de WK-wedstrijd tegen Colombia. 

Het is een aanklacht tegen de voortdurende oorlog in Oost-Congo.

Pistoolgebaar

Met zijn hommage bracht Mboladinga de Congolese revolutionair dit WK naar een publiek dat dit verhaal niet kent. De Amerikaanse cultuurcriticus Bomani Jones twitterde deze week dat hij hoopte dat Amerikanen die Mboladinga vooral „zo schattig” vonden, ook „de echte Lumumba [zouden] opzoeken en wat er met hem is gebeurd”.

Woensdag legde Mboladinga tijdens het Congolese volkslied één hand over zijn mond en twee vingers tegen zijn slaap. Het silence-on-tue-gebaar, is een aanklacht tegen de voortdurende oorlog in Oost-Congo: de hand op de mond voor de zwijgende internationale gemeenschap, het pistoolgebaar voor het dodelijke geweld – van de door Rwanda gesteunde M23-militie – dat daarmee gepaard gaat.

De ruimte voor zulke politieke boodschappen is op dit WK klein. De FIFA stelt nationale bonden aansprakelijk wanneer supporters boodschappen uitdragen die „niet bij een sportevenement past”. Volgens zaakwaarnemer Samy Ntumba Shambuyi is Mboladinga zich er wel degelijk van bewust dat hij tijdens de wedstrijd politieke boodschappen moet vermijden. Maar vooralsnog heeft zijn management – Mboladinga zou vijf vertegenwoordigers tellen – niets van de FIFA vernomen.

Volgens William Ackah, onderzoeker naar panafrikanisme en de Afrikaanse diaspora aan de Londense universiteit Birkbeck, zit zijn kracht juist in wat hij níét doet. „Hij zegt niets”, zegt Ackah. „Hij beeldt alleen uit. Fans maken foto’s met hem en vieren dat beeld. De vraag is of de betekenis erachter landt, buiten Congolese en Afrikaanse gemeenschappen die deze oude strijd herkennen.”

Revolutionaire geest

Vijfenzestig jaar na de moord is Lumumba’s antikoloniale nalatenschap dan ook springlevend. Zijn honderdste geboortedag zorgde vorig jaar voor nieuwe aandacht. Binnen Congolese en Afrikaanse gemeenschappen, maar ook daarbuiten, is zijn naam verbonden aan gesprekken over bevrijding en koloniale schuld.

Congo is ook het land waar de rijkdommen in de bodem al decennia leiden tot geopolitieke en militaire strijd. In zijn onafhankelijkheidstoespraak beloofde Lumumba erop toe te zien dat „de gronden van ons vaderland werkelijk ten goede komen aan zijn kinderen”

Die strijd is volgens Ackah nooit opgehouden. Lumumba herinnert aan die pijnlijke werkelijkheid, zegt hij, maar biedt ook hoop dat de strijd niet is opgegeven, „Veel landen en gemeenschappen zitten nog steeds vast in oude ketenen van koloniale machtsverhoudingen. Dat vraagt om een antwoord. Iconische figuren uit het verleden helpen daarbij. Kijk naar de opkomst van Ibrahim Traoré in Burkina Faso, die een revolutionaire geest probeert op te roepen [de autoritaire leider verwijst nadrukkelijk naar panafrikanist Thomas Sankara]. ”

Zo is Lumumba meer dan Congolees erfgoed: hij kreeg betekenis binnen een groeiende beweging van Afrikaanse solidariteit. Tijdens de Afrika Cup was Mboladinga’s eerbetoon voor Egyptische voetballiefhebbers aanleiding oude nieuwsbeelden te delen van Egyptenaren die na de moord op Lumumba woedend de straten van Caïro opgingen en de Belgische ambassade aanvielen. Afgelopen weken riepen Egyptische supporters hun voetbalbond op Mboladinga uit te nodigen om hun team aan te moedigen tijdens de groepswedstrijd tegen België. Volgens Shambuyi kwamen soortgelijke oproepen ook uit Marokkaanse, Senegalese en Algerijnse hoek.

Tijdens de Afrika Cup namen meerdere fans en spelers het armgebaar over. Ook Algerijnse spits Mohamed Amoura bootste het eerbetoon na nadat zijn land Congo had uitgeschakeld. Alleen liet die zich vervolgens theatraal vallen, alsof het standbeeld werd omvergeduwd. Na felle kritiek bood Amoura nadien zijn excuses aan: hij wist helemaal niet wat het gebaar precies betekende. Online kwam Lumumba’s solidariteit met Algerije tegen het Franse kolonialisme vervolgens opnieuw bovendrijven. “Wij weten allemaal, en de hele wereld weet het, dat Algerije niet Frans is, dat Angola niet Portugees is, dat Kenia niet Engels is, [...]”, werd Lumumba geciteerd.

Marokkaanse influencers

Voordat Mboladinga terugkeerde naar zijn geboortestad Kinshasa, woonde hij met zijn gezin in buurland CongoBrazzaville. Naast zijn werk in een bakkerij kluste hij bij als imitator. Zijn kapsel, houding en lichaamsbouw: volgens zijn zaakwaarnemer zagen mensen er de lokale president Denis Sassou Nguesso in. Mboladinga speelde daarmee in het straatleven van Brazzaville, tussen de sapeurs.

Bij terugkeer in zijn thuisstad in 2013 begon hij zich af te vragen wat hij kon doen „voor zijn eigen land, voor zijn natie”, vertelt manager Shambuyi. Inspiratie vond hij bij nationale held Lumumba. Niet lang daarna bracht Mboladinga het iconische gebaar naar de tribunes van ‘zijn’ AS Vita Club, een van Kinshasa’s grootste voetbalclubs.

In 2016 werd hij zoals zijn zaakwaarnemer beschrijft, „gerekruteerd” door de Congolese voetbalbond als een van de ‘animateurs’ van de nationale ploeg: de zangers, dansers en trommelaars die het team achterna reizen en opzwepen vanaf de tribunes. Maar zijn optreden werd aanvankelijk niet op waarde geschat. „Sommigen zeiden: hij zingt niet, hij danst niet in het stadion. Hij werd tegengewerkt.”

Hij ontbrak daarom in 2023 nog op de Afrika Cup in Ivoorkust. Pas nadat een nieuwe minister van Sport aantrad, kreeg hij een kans op grote voetbalpodia, zoals de laatste Afrika Cup, waar Marokkaanse influencers hem ontdekten. „Niemand is profeet in eigen land”, zegt zijn zaakwaarnemer. „Gelukkig zagen voetballiefhebbers uit andere Afrikaanse landen hem wél.”

Bij thuiskomst uit Marokko werd hij als nationale held ontvangen en ging de Congolese politiek met hem aan de haal: president Félix Tshisekedi wilde hem ontmoeten en minister van Sport Didier Budimbu schonk hem een Jeep. Toen Mboladinga zich verbond aan de politieke partij van diezelfde Budimbu, leidde dat tot veel kritiek, waarna hij die banden weer verbrak: Lumumba’s naam zou beter apolitiek blijven. The Continent sprak een van zijn managers, die helder samenvatte welk gewicht Lumumba nog altijd op Congolese schouders legt: „Mboladinga behoort niet meer aan zichzelf toe. Hij behoort aan miljoenen Congolezen”.