Jürgen Klopp wil het hele land verenigen achter zijn elftal

FOTO KAI PFAFFENBACH/REUTERS 

Jürgen Klopp, met Adidaslogo in de kleuren van de Duitse vlag, 

wil „nationale trots niet aan de verkeerde mensen overlaten”.

Vorige week presenteerde Jürgen Klopp, sinds deze zomer bondscoach, zijn selectie voor de aankomende Nations Leaguewedstrijden. De aandacht ging vooral uit naar zijn opmerkingen over de Duitse nationale trots: „Positief patriottisme”.

Duitse vlaggen zijn de laatste jaren veel minder zichtbaar bij wedstrijden van het nationale elftal

Nu de AfD groeit wil Klopp de nationale trots met een positief verhaal terugveroveren

24 Sep 2026 - NRC

Tan Tunali

Einer von 83 Millionen, een van de 83 miljoen, stond er op de pet van Jürgen Klopp toen hij vorige week zijn selectie voor de aankomende Nations League-wedstrijden presenteerde. Erboven een Adidaslogo in de kleuren van de Duitse vlag. Bij de persconferentie stak Klopp een voorbereid verhaal af over hoe hij álle 83 miljoen Duitsers voor het nationale elftal wil enthousiasmeren. De vlag en een vleugje nationalisme kunnen daar volgens hem best bij helpen.

Klopp wil „nationale trots niet aan de verkeerde mensen overlaten”, zei hij. Hoewel hij niet expliciet benoemde wie die „verkeerde mensen” zijn, kon daar kort na de megawinst van het extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD) in Saksen-Anhalt geen misverstand over bestaan. Nationale trots is een beladen begrip in Duitsland, waar de schaduw van de eigen nazigeschiedenis nooit ver weg is. „We kunnen het ook positief patriottisme noemen, prima”, aldus Klopp, die deze zomer aantrad als nieuwe Duitse bondscoach, en het deze donderdag in zijn eerste wedstrijd opneemt tegen Nederland.

Klopp wierp een vraag op: of mensen ook trots kunnen zijn op hun Duitse nationaliteit, en „desondanks divers, aardig en vriendelijk”. Het antwoord gaf hij zelf: dat kan, en voetbal kan er een steentje aan bijdragen. Want hoewel artsen en verzorgenden belangrijker zijn in een maatschappij, is „voetbal ervoor om ons beter te [laten] voelen, om een gemeenschapsgevoel te ontwikkelen”. In zijn tijd als trainer van Liverpool gaf hij al eens een inkijkje in zijn sociale betrokkenheid: hij sprak zijn geloof uit in de verzorgingsstaat, en zei dat hij niet stemt op een partij die rijken minder wil belasten.

Voetbaltrainers die zich politiek uiten zijn zeldzaam, en Klopps uitspraken werden de afgelopen week uitgebreid in de Duitse media besproken. Een redacteur van boulevardblad Bild schoot vol en complimenteerde Klopp, omdat hij met het terugclaimen van de vlag deed wat bondskanselier Friedrich Merz (CDU) volgens hem heeft nagelaten. De Frankfurter Allgemeine Zeitung prees Klopps poging om „het democratische midden” een dienst te bewijzen.

Gecompliceerde relatie

Waarom een bondscoach die praat over ‘nationale trots’ vandaag de dag in Duitsland nog leidt tot zo’n levendig debat? De gecompliceerde relatie van het land met zijn driekleur Schwarz-Rot-Gold is terug te voeren op de collectieve schaamte over de misdaden tegen de menselijkheid van het naziregime voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Nationalisme en al te prominent gebruik van de vlag kwam daarna in Duitsland in de taboesfeer.

Het voetbal was nadien al eens een breekijzer om de vlag en gevoelens van nationale trots terug te brengen. In 1954 werd West-Duitsland wereldkampioen. „Wir sind wieder wer”, klonk het na ‘het wonder van Bern’, de Zwitserse stad waar in de finale met 3-2 van het tot dan toe onverslaanbaar geachte Hongarije werd gewonnen. ‘We zijn weer iemand’ was destijds het gevoel van veel Duitsers, na jaren van onderdrukte nationale gevoelens.

Het echte kantelpunt volgde ruim een halve eeuw later, bij het WK van 2006 in eigen land. Duitsland werd derde met aantrekkelijk voetbal en de natie schaarde zich massaal achter de nationale ploeg. De schroom rond het vlagvertoon werd afgeworpen. Er mocht weer patriottisme bestaan dat vrolijk en inclusief was, los van militaristische connotaties.

Tegenwoordig is dat gevoel weer grotendeels verdwenen, zegt Michael Mutz, sportsocioloog van de Justus Liebig Universiteit in Giessen. Duitse vlaggen zijn de laatste jaren veel minder zichtbaar bij wedstrijden van het nationale elftal, ziet hij. „Dat komt niet alleen door de teleurstellende resultaten. Het toont ook een politieke strijd over wat een vlag zou moeten vertegenwoordigen.”

De Duitse vlag heeft de afgelopen jaren met de opkomst van de AfD voor grote delen van het land opnieuw een beladen betekenis gekregen. De extreemrechtse partij, die een etnisch en cultureel homogeen Duitsland voorstaat en migranten en andere minderheden marginaliseert, is aan een politieke opmars bezig. Enkele jaren geleden lanceerde de AfD een Stolzmonat, als tegenwicht voor de Pridemaand. Die moest de trots voor

Duitsland en de eigen geschiedenis terugbrengen – uiteraard mét Duitse vlag in plaats van een regenboogvlag.

Nu de de steun voor de AfD groeit – na Saksen-Anhalt won de partij ook de deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren – wil Klopp die nationale trots met een positief verhaal terugveroveren. „Sport kan helpen om nationale symbolen een andere betekenis te geven”, aldus sportsocioloog Mutz, „door ze te koppelen aan een inclusief gevoel van verbondenheid, dat mensen met uiteenlopende achtergronden omarmt in plaats van hen uit te sluiten.”

Dat de woorden van de nieuwe Duitse bondscoach zo sterk resoneren, komt volgens Mutz omdat ze appelleren aan gevoelens die toch al aanwezig zijn in de Duitse samenleving. Hij adresseerde in zijn persconferentie op een slimme manier een politiek vraagstuk „zonder al te partijdig te klinken”, en zette daar „een positieve en inclusieve zienswijze tegenover, zonder de historische gevoeligheden van Duitsland terzijde te schuiven,” zegt Mutz.

Onderuit tegen Paraguay

Deze donderdag trapt Duitsland in de Johan Cruijff Arena in Amsterdam af tegen het Nederlands elftal. Sportief succes kan de ploeg van Klopp goed gebruiken: sinds de wereldtitel in 2014 zijn de resultaten teleurstellend. Op de laatste drie WK’s bereikte het Duitse team slechts eenmaal de knock-outfase, afgelopen zomer ging het daarin direct onderuit tegen Paraguay.

Als het aan Klopp ligt, verovert zijn selectie tegelijkertijd ook de harten van het deel van de Duitse bevolking dat weinig voelt voor de politieke koers van de AfD. Of zijn opzet slaagt, valt en staat met de resultaten, denkt Mutz: „Hij kan het narratief opwerpen, maar de komende wedstrijden, en met name de eindtoernooien in de komende jaren, zullen bepalen of dat narratief ook momentum krijgt.”