‘Voetballen in Guadalajara is voetballen op een massagraf’

FOTO MICHELLE FREYRIA / REUTERS 

Leden van de Nationale garde en het leger inspecteren het Akron Stadion in Guadalajara.

In het Mexicaanse Guadalajara lijkt de rust na een geweldsgolf als wraak voor de dood van kartelleider El Mencho weergekeerd. Dat is schijn: de autoriteiten doen er met het oog op het aanstaande WK voetbal alles aan om uit te stralen dat „het vrede is”.

«Drie mannen dwongen me uit te stappen. 

Ik moest mijn eigen auto in brand steken»

   - Mario bewoner

«In Jalisco alleen al worden ruim 16.000 mensen vermist»

   - Héctor Flores González vader van vermiste zoon

12 Mar 2026 - NRC

Boris van der Spek

De geur van verbrand plastic is nog niet verdwenen bij de afgebrande apotheek in het centrum van de Mexicaanse stad Guadalajara. Hoewel er houten schotten zijn geplaatst op de plekken waar de ramen zaten en een geel lint buitenstaanders ervan moet weerhouden een kijkje binnen te nemen, hebben de autoriteiten de sporen van het geweld maar amper weten uit te wissen. Inwoners van de stad, en toeristen die weer langs durven te komen, hoeven alleen maar diep in te ademen om te beseffen dat deze stad nog herstellende is.

Het is ruim twee weken geleden dat leden van het Jaliscokartel steden als Guadalajara compleet lamlegden. Bestuurders werden uit auto’s gesleurd, en zagen hun voertuigen midden op de weg in brand gestoken worden. Winkels en apotheken gingen in vlammen op. Bij hinderlagen, gelegd door de sicarios van het kartel, kwamen 25 agenten om het leven, als wraak op de dood van hun leider, Nemesio Oseguera Cervantes, oftewel ‘El Mencho’.

Mario – hij wil niet met zijn achternaam in de krant vanwege angst voor represailles – was die dag naar de grote markt in Guadalajara gegaan, zoals altijd, om groente en fruit in te kopen. Met zijn pick-uptruck deed hij dat één keer per week om vervolgens in Ajijic, een dorpje aan het grootste zoetwatermeer van Mexico, zijn waren te verkopen. Hij reed net weg van de markt toen hij midden op de weg werd gestopt. „Het waren drie mannen, die mij klem reden en dwongen uit te stappen. Ze drukten mij een jerrycan benzine in de handen. Ik moest mijn eigen auto, waarmee ik zoveel heb beleefd, zelf in brand steken”, zegt Mario. „Die auto was alles in mijn leven. Zonder auto kan ik niet werken, kan ik niet verkopen.” In Ajijic zijn dorpsbewoners inmiddels een collecte gestart om een nieuwe auto te kopen voor Mario.

Stilte voor de storm

Mario blijft zich zorgen maken over een nieuwe golf van geweld. Zorgen die gedeeld worden door toeristen, voetbalfans en autoriteiten, in aanloop naar het WK voetbal dat vanaf juni in onder meer in Guadalajara gehouden wordt. Hoewel het twee weken na de dood van ‘El Mencho’ rustig lijkt in de hoofdstad van deelstaat Jalisco, kan die rust een stilte voor de storm zijn.

Op de dood van de leider van het machtige drugskartel kan een interne machtstrijd volgen. Geweld tegen de staat, bijvoorbeeld via hinderlagen tegen militairen en agenten, valt ook niet uit te sluiten. En in het ergste geval kunnen zelfs toeristen en voetbalfans tijdens het WK doelwit worden. De internationale voetbalbond stuurde na de recente geweldsgolf een commissie naar Mexico, onder meer om de veiligheidsproblemen te onderzoeken. Mexico, of op zijn minst Guadalajara, uitsluiten als organisator van het WK zou extreem zijn, maar niet ondenkbaar.

„Een ramp.” Zo noemt Perla Montes de Oca een scenario waarbij de FIFA Guadalajara de vier WK-wedstrijden die daar gespeeld worden, zou ontnemen. Montes de Oca is eigenaar van een populaire restaurantketen in Guadalajara. Ze heeft een concessie weten te bemachtigen in het gerenoveerde Estadio Akron, waar straks de WKwedstrijden worden afgewerkt. „We rekenen op duizenden fans van over de hele wereld die hier komen eten. Daar hebben we ons op voorbereid. Daar heeft heel Jalisco zich op voorbereid.”

Ondanks de inspanningen van autoriteiten en zakenmensen om de stad als een veilige plek neer te zetten, is de realiteit moeilijk te ontlopen. De twee gezichten van Mexico – enerzijds het veilige, toeristische gezicht en anderzijds het gewelddadige gezicht – blijven elkaar ook hier aankijken. Tussen februari en december 2025, terwijl het Estadio Akron en de rest van Guadalajara een grondige renovatie kregen om goed voorbereid te zijn voor het WK, werden bij verschillende zoekacties door collectieven van nabestaanden in totaal ruim vijfhonderd vuilniszakken met menselijke resten gevonden in een straal van 20 kilometer rond het voetbalstadion. Verdwenen Mexicanen, slachtoffers van kartelgeweld, met families die jarenlang naar hen zoeken.

Voetballen in Guadalajara is voetballen op een massagraf, zegt Héctor Flores González. Hij zoekt al jaren naar zijn zoon Daniel. Met collectief Luz de Esperanza zoekt Flores González wekelijks naar lichamen op plekken waar autoriteiten niet komen. „Er worden miljoenen gepompt in de organisatie van dit toernooi. Begrijp me niet verkeerd, ik ben niet tegen voetbal. Maar zelfs de posters die wij ophangen van vermiste mensen worden nu weggehaald. Om te doen alsof er geen geweld in Jalisco is.”

Miljardenomzet

Jalisco ligt in het westen van Mexico. Met badplaats Puerto Vallarta en de kust van de Stille Oceaan, met de groene heuvels en meren in de Sierra Madre-bergketen, met pittoreske dorpen in koloniale stijl en met miljoenenstad Guadalajara is de deelstaat op het oog een toeristische trekpleister. Maar de aanwezigheid van het Jaliscokartel, in 2007 door onder meer ‘El Mencho’ opgericht als afsplitsing van het Sinaloakartel, heeft een spoor van geweld en instabiliteit door de paradijselijke staat getrokken. Drugssmokkel in de havens aan de oceaan, afpersing in dorpen in de bergen, oorlogen met rivaliserende groeperingen: het is in grote delen van Jalisco verre van veilig. Die realiteit werd na de dood van ‘El Mencho’ eens te meer zichtbaar.

De legendarische leider van het Jaliscokartel had decennialang onder de radar weten te opereren. Zijn kartel bouwde hij uit tot een internationale organisatie met een miljardenomzet, die puissant rijk werd van met name drugssmokkel naar Europa en de VS. Binnen Mexico is het Jaliscokartel nog altijd een van de grootste werkgevers van het land, een wrede statistiek die de expansie van het kartel benadrukt.

Luxe chalet

‘El Mencho’ werd gedood bij een militaire operatie in het bergdorpje Tapalpa, op twee uur rijden van Guadalajara. Door een van de vrouwen van ‘El Mencho’ te volgen, wisten Mexicaanse autoriteiten – met hulp van de Amerikaanse CIA – achter de locatie van de beruchte drugsbaas te komen. De kartelleider had met haar afgesproken in een luxe chalet op een toeristencomplex in het dorp. Na het vertrek van de vrouw sloegen Mexicaanse militairen toe. ‘El Mencho’ raakte zwaargewond bij een intens vuurgevecht met Mexicaanse speciale eenheden en overleed in een helikopter op weg naar Mexico-Stad.

In Tapalpa moeten inwoners nog altijd bijkomen van het nieuws van de afgelopen weken. Op het dorsplein, met op de achtergrond een bakstenen kathedraal, praten mensen op gedempte toon over die bewuste dag. „De hele dag vlogen er helikopters over. Wij moesten de winkels sluiten en thuis de deuren en ramen dicht doen. We hadden geen idee wat er aan de hand was”, zegt Samanta, die zelfgebreide truien verkoopt op de markt. Vanwege de angst die in het dorp heerst wil ook Samanta niet met haar achternaam in de krant. „In Tapalpa komen normaal gesproken de rijke mensen uit Guadalajara voor hun vakantie. Daar zal zeker fout geld tussen zitten. Maar dat deze man uitgerekend in ons dorp gepakt werd, vind ik nog altijd onvoorstelbaar”.

Veiligheid garanderen

Het is er autoriteiten dan ook veel aan gelegen om zowel inwoners van Jalisco als voetbalfans die naar Mexico willen komen voor het WK een veilig gevoel te geven. „Er is volledige vrede in Jalisco”, zegt Roberto Alarcón Estrada, voorzitter van de veiligheidsraad – een samenwerkingsorgaan tussen lokale en regionale overheden en het leger op het gebied van veiligheid – als hem gevraagd wordt hoe hij de veiligheid van tienduizenden voetbalfans wil gaan garanderen. Alarcón Estrada is in Talalpa met het oog op de gebeurtenissen en het aanstaande WK. Een geweldsuitbarsting, zoals na de dood van ‘El Mencho’, „gaat niet nog een keer gebeuren”, zegt hij stellig. Die uitbarsting was een incident, en tijdens het WK hoeft niemand zich zorgen te maken.

Een dag later verspreidt de federale regering van Mexico een veiligheidsstrategie voor tijdens het WK. Honderdduizend militairen, agenten en beveiligers worden ingezet in de drie speelsteden Mexico-Stad, Guadalajara en Monterrey. Ruim tweehonderd politiehonden, tientallen drones en vliegtuigen, ruim tweeduizend militaire voertuigen moeten verdere ondersteuning bieden. Een ongekende veiligheidsoperatie.

Héctor Flores González lacht schamper als hem wordt gevraagd naar de inzet van zoveel militair materieel tijdens het WK. „In Jalisco alleen al worden ruim 16.000 mensen vermist. Ik, en met mij veel andere wanhopige families, zoeken zelf iedere dag op de meest vreselijke plekken naar hun lichamen. Hulp van de autoriteiten is er niet. Ze zeggen dat er geen geld is”, zegt Flores González. „Maar ook wij zijn voorbereid op het WK. Op 11 juni, de dag van de openingswedstrijd, gaan collectieven met nabestaanden uit het hele land naar Mexico-Stad voor een protestmars. We zullen de wereld het ware gezicht van Mexico laten zien.”